Πώς μαθαίνουν, εργάζονται και συμμετέχουν στην κοινωνία οι νέοι και οι νέες
Το Youth Speak Survey 2025 πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2025 και συγκέντρωσε 385 έγκυρες απαντήσεις, με ποσοστό ολοκλήρωσης 92%. Οι συμμετέχοντες ήταν κυρίως νέοι και νέες ηλικίας 14–25 ετών, με ευρεία γεωγραφική εκπροσώπηση από όλη την Ελλάδα, τόσο από αστικά κέντρα όσο και από περιφερειακές περιοχές. Το δείγμα αντικατοπτρίζει μια μεγάλη ποικιλομορφία εκπαιδευτικών και επαγγελματικών διαδρομών, περιλαμβάνοντας μαθητές/μαθήτριες, φοιτητές/φοιτήτριες, νέους εργαζόμενους, ανέργους, freelancers, καθώς και μέλη και μη μέλη της AIESEC.
Ως προς τα
δημογραφικά στοιχεία, η κατανομή φύλου διαμορφώνεται περίπου σε 69% γυναίκες
και 31% άνδρες, γεγονός που δείχνει αυξημένη συμμετοχή από το ένα φύλο,
διατηρώντας ωστόσο ένα ευρύ φάσμα απόψεων. Συνολικά, η έρευνα προσφέρει μια
ουσιαστική εικόνα του τρόπου με τον οποίο οι νέοι και οι νέες στην Ελλάδα
βιώνουν την εκπαίδευση, την εργασία, την κοινωνική συμμετοχή και τις
προοπτικές του μέλλοντός τους, αποτυπώνοντας μια γενιά που κινείται μέσα
στην αβεβαιότητα με φιλοδοξία, προβληματισμό και έντονο αξιακό προσανατολισμό.
Μάθηση που έχει νόημα και σύνδεση με την πραγματικότητα
Οι νέοι
απορρίπτουν ξεκάθαρα τα άκαμπτα, μονοδιάστατα μοντέλα μάθησης. Παρότι οι
οπτικοί και λεκτικοί τρόποι μάθησης παραμένουν σημαντικοί, η ισχυρότερη
προτίμηση αφορά τη συνδυαστική και βιωματική μάθηση, που ενώνει την
παρατήρηση, την ακρόαση, τη δράση και τη συνεργασία. Πολλοί συμμετέχοντες
επέλεξαν ρητά την απάντηση «όλα τα παραπάνω», επιβεβαιώνοντας την έντονη
ανάγκη για διαδραστικά, πρακτικά και συνεργατικά μαθησιακά περιβάλλοντα.
Αυτό αναδεικνύει τη σημασία:
- - της πρακτικής εφαρμογής της γνώσης,
- - της ομαδικής δουλειάς και της
συνεργασίας,
- - της μάθησης που συνδέεται με
πραγματικές προκλήσεις της ζωής.
Η παραδοσιακή
διδασκαλία, βασισμένη αποκλειστικά στη διάλεξη, θεωρείται ευρέως ανεπαρκής για
την προετοιμασία των νέων απέναντι στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές
συνθήκες.
Εκπαιδευτικές διαδρομές και το χάσμα δεξιοτήτων
Οι περισσότεροι συμμετέχοντες βρίσκονται σε φάση σπουδών (68%), κυρίως σε προπτυχιακό επίπεδο, με εκπροσώπηση από Γενικά Λύκεια, Επαγγελματική Εκπαίδευση (ΕΠΑΣ/ΣΑΕΚ) (17%) και πρόσφατους αποφοίτους. Παρότι τα ιδρύματα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης εμφανίζονται έντονα, η έρευνα καταγράφει ένα ευρύ φάσμα εκπαιδευτικών επιλογών σε όλη τη χώρα.
Η ικανοποίηση από το εκπαιδευτικό σύστημα είναι μικτή (52% ικανοποιημένοι - 48% όχι ικανοποιημένοι). Παρά την αναγνώριση της ακαδημαϊκής βάσης, οι νέοι επισημαίνουν συχνά:
- παρωχημένα προγράμματα σπουδών,
- περιορισμένες ευκαιρίες πρακτικής εμπειρίας,
- αδύναμη σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας.
Το χάσμα αυτό εντείνει την ανασφάλεια γύρω από την απασχολησιμότητα και την επαγγελματική ετοιμότητα.
Επαγγελματικές φιλοδοξίες: Φιλοδοξία μέσα στην αβεβαιότητα
Οι νέοι και οι νέες εμφανίζουν υψηλές επαγγελματικές φιλοδοξίες. Πολλοί στοχεύουν σε:
- θέσεις στον ιδιωτικό τομέα, συχνά με ηγετικές ή διοικητικές φιλοδοξίες (29%),
- επιχειρηματικότητα και startups (16%),
- ΜΚΟ (12%) και δημόσιους φορείς (6%), ιδιαίτερα όταν υπάρχει σαφές κοινωνικό αποτύπωμα.
Η ελεύθερη επαγγελματική δραστηριότητα (freelancing) εμφανίζεται επίσης συχνά, αντανακλώντας τόσο το επιχειρηματικό πνεύμα όσο και την επισφάλεια της ελληνικής αγοράς εργασίας. Οι φιλοδοξίες αυτές συνυπάρχουν με αμφιβολίες για το κατά πόσο η Ελλάδα μπορεί να προσφέρει σταθερές και ουσιαστικές επαγγελματικές ευκαιρίες.
Η μετάβαση στην εργασία: Τι βοηθά πραγματικά
Όταν ερωτήθηκαν
τι συμβάλλει περισσότερο στην εύρεση εργασίας, οι συμμετέχοντες ανέδειξαν
σταθερά:
- - πρακτική άσκηση και εργασιακή
εμπειρία,
- - άτυπη μάθηση και ανάπτυξη δεξιοτήτων (online courses, σεμινάρια, αυτομόρφωση),
- - τυπική εκπαίδευση, η οποία όμως συχνά θεωρείται
ανεπαρκής από μόνη της.
Ο εθελοντισμός
και η συμμετοχή σε ΜΚΟ εκτιμώνται ιδιαίτερα, κυρίως από πιο ενεργά κοινωνικά
νέους, ενώ τα προσωπικά δίκτυα αναγνωρίζονται — συχνά με κριτική διάθεση — ως
παράγοντας που εξακολουθεί να παίζει ρόλο.
Το ευρύτερο πλαίσιο: Τι ανησυχεί τους νέους
Ανεξαρτήτως
περιοχής ή υποβάθρου, οι νέοι εντοπίζουν μια σειρά από αλληλένδετες
προκλήσεις στην Ελλάδα:
- - οικονομική ανασφάλεια, ανεργία,
χαμηλοί μισθοί και υψηλό κόστος ζωής,
- - εκπαιδευτικά συστήματα αποκομμένα από
τις πραγματικές ανάγκες,
- - επιβάρυνση της ψυχικής υγείας, άγχος
και στρες,
- - διαφθορά, νεποτισμός και έλλειψη
αξιοκρατίας,
- - χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς και
τη διακυβέρνηση,
- - περιβαλλοντική υποβάθμιση και έλλειψη
ουσιαστικής δράσης για το κλίμα,
- - ο διαρκής κίνδυνος του brain drain.
Πολλές απαντήσεις συνδέουν άμεσα την οικονομική πίεση με την ψυχολογική εξουθένωση, περιγράφοντας ένα αίσθημα αστάθειας, απογοήτευσης και απώλειας ελπίδας για το μέλλον.
Κοινωνική συμμετοχή: Νοιάζονται, αλλά δεν νιώθουν ισχυροί
Όταν ερωτήθηκαν
αν οι ίδιοι δρουν για να αντιμετωπίσουν τα παραπάνω ζητήματα, οι απαντήσεις
αποκαλύπτουν μια έντονη αντίφαση. Πολλοί δηλώνουν ενεργοί μέσω:
- - εθελοντισμού (33%),
- - δράσεων
ευαισθητοποίησης (24%),
- - συλλογικών
ή κοινοτικών πρωτοβουλιών (7%).
Ταυτόχρονα, ένα σημαντικό ποσοστό εκφράζει αποστασιοποίηση ή απογοήτευση (36%), δηλώνοντας ότι δεν πιστεύει πως η ατομική δράση μπορεί να επιφέρει ουσιαστική αλλαγή. Οι νέοι νοιάζονται βαθιά, αλλά πολλοί αισθάνονται ανίσχυροι μέσα στα υπάρχοντα συστήματα.
Γνώση των ΣΒΑ: Αξίες χωρίς το πλαίσιο
Η εξοικείωση με
τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) είναι άνιση. Κάποιοι συμμετέχοντες
είναι καλά ενημερωμένοι (46%), ενώ πολλοί τους γνωρίζουν επιφανειακά (22%) ή καθόλου (32%). Παρ’
όλα αυτά, οι προτεραιότητες των νέων — ποιοτική εκπαίδευση, αξιοπρεπής εργασία,
μείωση ανισοτήτων, κλιματική δράση, δικαιοσύνη και ισχυροί θεσμοί —
ευθυγραμμίζονται άμεσα με τους ΣΒΑ.
Αυτό δείχνει ότι
το ζήτημα δεν είναι η έλλειψη αξιών, αλλά η έλλειψη ορατότητας, ενσωμάτωσης
και ουσιαστικής σύνδεσης των παγκόσμιων πλαισίων με την καθημερινότητα των
νέων.
Τι ζητούν οι νέοι για το επόμενο βήμα
Όταν ρωτήθηκαν
πώς θα έπρεπε να προχωρήσει η Ελλάδα στους ΣΒΑ, οι νέοι εξέφρασαν ξεκάθαρη
προτίμηση σε ολιστικές και συντονισμένες παρεμβάσεις:
- - ενσωμάτωση των ΣΒΑ στην εκπαίδευση,
- - ενίσχυση πρωτοβουλιών και δράσεων με
επίκεντρο τη νεολαία,
- - ενσωμάτωση των ΣΒΑ στη δημόσια πολιτική και πρακτική.
Η συχνή επιλογή
της απάντησης «όλα τα παραπάνω» στέλνει ένα σαφές μήνυμα: οι
αποσπασματικές ή συμβολικές δράσεις δεν αρκούν.
Εμπιστοσύνη, θεσμοί και το αίσθημα ότι ακούγονται
Σχετικά με το αν
η Ελλάδα προσπαθεί ενεργά να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις των νέων, η κυρίαρχη
αντίληψη είναι αρνητική. Ακόμη και μεταξύ των πιο ενεργών νέων,
κυριαρχεί η αίσθηση ότι:
- - οι θεσμοί δεν ακούν ουσιαστικά τη
φωνή των νέων,
- - οι πολιτικές στερούνται συνέχειας και
ουσιαστικής εφαρμογής,
- - η συμμετοχή των νέων είναι συχνά
συμβουλευτική και όχι ενδυναμωτική.
Μια γενιά έτοιμη να δράσει — αν της δοθεί ο χώρος
Το Youth Speak Survey 2025 δεν αποτυπώνει μια αδιάφορη γενιά. Αντίθετα, αναδεικνύει μια γενιά:
- φιλόδοξη
και κινητοποιημένη,
- κοινωνικά
και πολιτικά συνειδητοποιημένη,
- πρόθυμη να μάθει μέσα από την
εμπειρία,
- καθοδηγούμενη από αξίες και κοινωνικό
αντίκτυπο.
Το αίτημα των νέων είναι ξεκάθαρο: πρακτικές δεξιότητες, ουσιαστικές ευκαιρίες, υποστήριξη ψυχικής υγείας και πραγματική συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων. Χρειάζονται συστήματα που ανταποκρίνονται, θεσμούς που τους εμπιστεύονται και χώρους όπου η συμμετοχή οδηγεί σε πραγματική αλλαγή.
